Kto i dlaczego najwyższy australijski szczyt imieniem polskiego bohatera?


Tym człowiekiem był wybitny polski podróżnik, geolog, geograf, badacz i odkrywca Paweł Edmund Strzelecki. Warto bliżej przyjrzeć się jego biografii.

Dzieciństwo i rodzina Strzeleckiego

Urodził się krótko po upadku Rzeczpospolitej Obojga Narodów, bo w 1797 roku w Głuszynie k. Poznania. Obecnie jest to dzielnica tego miasta. Jego rodzina należała do zubożałej szlachty. Ojcec Franciszek Strzelecki nosił herb Oksza i prawdopodobnie pochodził ze wsi Strzelce Wielkie. Niegdyś była to własność Mikołaja Wątróbki Strzeleckiego i leżała w widłach Wisły i Sanu. Zawierucha wojenna, zmiany granic oraz ekonomiczne trudności zmusiły rodzinę do osiedlenia się pod Poznaniem. Ojcu badacza udało się jednak ukończyć studia w Heidelbergu i prawdopodobnie Edynburgu. Matka Anna pochodziła z domu Raczyńskich.

Romans i nieoczekiwane skutki

Młodość Edmunda Strzeleckiego można streścić do dwóch słów – romans i praca. Nieszczęśliwe uczucie do Adany (Aleksandry Katarzyny Turno) było jednym z czynników motywujących do licznych podróży. Ojciec dziewczyny odmówił ręki młodemu Edmundowi. Ukrywany romans nie przetrwał tej próby i skończył się nieudaną wspólną ucieczką.

W międzyczasie Edmund pracował dla księcia Franciszka Sapiehy zarządzając jego licznymi majątkami. Sam książę był barwną postacią, która na kartach polskiej historii nie zapisała się pięknymi zgłoskami – niekompetencja w wojsku, liczne kontakty z Rosją, udział w konfederacji targowickiej oraz hulaszczy tryb życia i hazard. To wszystko doprowadziło Sapiehę na skraj bankructwa. Istnieje teza, że podobno przegrał 15 milionów złotych. Strzelecki będący pełnomocnikiem księcia wyciągnął z długów finanse dzięki zręcznemu zarządzaniu licznymi majątkami. Prawdopodobnie z tego powodu po śmierci Sapiehy w 1829 w ręce przyszłego podróżnika wpadł wielki majątek. Umożliwił studiowanie i liczne wieloletnie podróże.

Wielka podróż

W roku 1834 Edmund z Liverpoolu wyruszył w podróż dookoła Ziemi, która trwała 9 lat. W jej trakcie udało mu się:

w latach 1834-1835 prowadzić interdyscyplinarne badania w Ameryce Północnej (Appalachy, Floryda, Meksyk). Odkrył w tym czasie złoża rudy miedzi w Kanadzie (nad jeziorem Ontario). Prowadził także badania wulkanów i złóż surowców w Ameryce Południowej (Argentyna, Peru, Ekwador)
dzięki szerokiej wiedzy i zainteresowaniom w 1836 roku dalej kontynuował badania geologiczne, ale dodatkowo zajął się także meteorologią. W tym czasie odwiedził Brazylię, Urugwaj i Chile
te same badania prowadził także w 1838 roku na Hawajach i wyspach Polinezji
kolejne lata 1839-1843 to czas właściwych odkryć. Eksplorował Australię, Nową Zelandię i Tasmanię

Odkrycia

W Australii Strzelecki zbadał najwyższe pasmo górskie kontynentu – Wielkie Góry Wododziałowe. Najwyższy szczyt nazwał nazwiskiem polskiego bohatera Tadeusza Kościuszki. Obecnie nosi nazwę Mt. Kosciuszko.
W tych samych górach po ich południowo-wschodniej stronie odkrył bogatą w dobre ziemie rolnicza krainę, którą nazwał Gippsland – na cześć ówczesnego gubernatora Nowej Południowej Walii George’a Gippsona. Nieoficjalnie mówi się, że łączyły ich przyjacielskie relacje. Nieopodal odkrył także dolinę, która nazwał Latrobe. Nazwa wzięła się od rzeki przezeń płynącej. W tym miejscu odkrył także bardzo duże pokłady węgla brunatnego, ropy naftowej i złota. W tym samym czasie opracował także pierwszą tak dokładną mapę Nowej Południowej Walii i Tasmanii.

Cieszył się bardzo dużą popularnością w Londynie, do którego przybył w 1843 roku. Lata spędzone w Australii zaowocowały wydaniem książki „Fizyczny opis Nowej Południowej Walii i Ziemi van Diemena”. Doceniony został przez The Royal Society of London. Dostał z tej okazji tytuł lordowski i od tej pory zwracano się do niego per „ser” (1853 rok).

Zmarł z powodu raka wątrobowokomórkowego w 1873 roku. Pochowano go w Kensal Green. Jednakże w 1997 roku jego prochy zostały sprowadzone do Krypty Zasłużonych Wielkopolan w podziemiach kościoła św. Wojciecha w Poznaniu.

Doceniony za wkład w naukę

Na świecie:
Góra Strzeleckiego (Strzelecki Rangers) w Wiktorii
Góra Strzeleckiego (Mount Strzelecki 636 m n.p.m.) na Terytorium Północnym
Góra Strzeleckiego (Strzelecki Peak 756 m n.p.m.) na Wyspie Flindersa
Rzeka Strzeleckiego (Strzelecki Creek 190 km dł.) Australia Południowa
Pustynia Strzeleckiego (Strzelecki Desert) okolice jeziora Eyre
Rezerwat Przyrody Strzeleckiego (Strzelecki Regional Reserve) na obszarze tejże pustynii
miasto „Strzelecki”
Zatoka Strzeleckiego w Kanadzie

W Polsce:
305 Krakowska Drużyna Harcerska „Odkrywcy Nieznanych Szlaków”
26 Łódzka Drożyna Harcerzy
III Szczep Harcerski z Siemianowic
Szkoła Podstawowa nr 53 w Poznaniu
pomnik Pawła Edmunda Strzeleckiego w Poznaniu
komplet monet z 1997 roku wyemitowany przez NBP z okazji 200 rocznicy urodzin odkrywcy

Odznaczenia
1846 Royal Geographical Society przyznaje mu Gold Founder’s Medal (Złoty Medal Odkrywców).
1849 uhonorowany jako jeden z pierwszych cywili Orderem Łaźni
1860 Uniwersytet Oksfordzki przyznaje mu honorowy doktorat prawa cywilnego.
1869 Królowa Wiktoria nadaje mu tytuł Rycerza Komandora Orderu św. Michała i św. Jerzego.
Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *